Kliknij tutaj --> 🐆 choroby tarczycy a szczepienia

Pacjenci pytają też czasem o związek między niedoczynnością tarczycy a: oddawaniem krwi - choroby tarczycy są przeciwwskazaniem do oddawania krwi, szczepieniem na COVID-19 - niedoczynność nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia, jednak o chorobie należy koniecznie poinformować lekarza kierującego, Onkologia Profilaktyka Koronawirus SARS-CoV-2. 15 marca rozpoczęły się szczepienia przeciw COVID-19 osób przewlekle chorych, w tym pacjentów onkologicznych. Jednak nie wszyscy chorzy na nowotwory będą mogli się zaszczepić w pierwszym etapie. Jednocześnie o szczepienia przeciw COVID-19 apelują rodzice dzieci chorych onkologicznie. Tyreoglobulina jest używana jako marker nowotworowy przy raku tarczycy. Markery nowotworowe służą głównie do oceniania skuteczności leczenia nowotworów, a także dzięki nim możliwa jest diagnoza nawrotów choroby nowotworowej. Ponadto oznaczenie stężenia tyreoglobuliny może służyć określeniu przyczyny nadczynności tarczycy. Publikacja Choroby tarczycy z serii Monografie Apteczne została wydana, aby w łatwy sposób przekazać wiadomości o anatomii tarczycy i schorzeniach gruczołu tarczowego każdemu czytelnikowi. Przedstawione informacje zostały ujęte w taki sposób, by zaznajomić odbiorcę materiału z tematem od zera. Publikacja omawia choroby Eksperci opracowali wytyczne dla lekarzy i pielęgniarek w zakresie porad edukacyjnych udzielanych w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) realizujących opiekę koordynowaną. Dla każdej ze ścieżek terapeutycznych osobne. Obejmą pacjentów z cukrzycą, astmą, nadciśnieniem tętniczym, POChP, niewydolnością serca czy niedoczynnością tarczycy. Quel Sont Les Meilleur Site De Rencontre Gratuit. Kiedy nie można szczepić dziecka? Wbrew powszechnie panującej opinii, katar, przeziębienie, czy złe samopoczucie nie są przeciwwskazaniem do szczepień dzieci. Tak naprawdę istnieje niewiele bezwzględnych przeciwwskazań, które wykluczają ze szczepień. Zobacz LISTĘ przeciwwskazań do szczepień dzieci. Kiedy nie wolno szczepić dziecka? Kiedy szczepienie dziecka trzeba odłożyć? Co nie jest przeciwwskazaniem do szczepień? Przeciwwskazania do szczepień dzieli się na względne, czyli takie, które czasowo wykluczają ze szczepień oraz bezwzględne, czyli te, które dyskwalifikują ze podaniu szczepionki dziecku decyduje lekarz na podstawie kwalifikacji. Podczas wizyty szczepiennej lekarz zbiera wywiad dotyczący ewentualnych przeciwwskazań, informuje też o możliwości wystąpienia niepożądanych odczynów powinny być podawane zgodnie ze schematem opisanym w Charakterystyce Produktu nie wolno szczepić dziecka?Szczepienia u dziecka nie wolno wykonywać, jeśli: jeśli u dziecka wystąpiła wcześniej ciężka reakcja alergiczna (w tym wstrząs anafilaktyczny) na co najmniej na jeden składnik szczepionki; jeśli u dziecka wystąpiła ciężka reakcja alergiczna po podaniu poprzedniej dawki szczepionki; jeśli szczepionka zawiera żywe drobnoustroje, a dziecko ma poważne zaburzenia odporności. Kiedy szczepienie dziecka trzeba odłożyć?Lekarz może zdecydować o odroczeniu szczepienia w kilku sytuacjach. Wskazania do odłożenia szczepienia uwzględniają bezpieczeństwo dziecka i możliwość uzyskania przez nie odpowiedniego poziomu ochrony przed zachorowaniem na daną dziecka należy odroczyć, jeśli szczepionka zawiera żywe drobnoustroje, a dziecko otrzymało tzw. żywą szczepionkę w ciągu ostatnich 4 tygodniWskazaniem do odroczenia szczepień może być także: silna infekcja z wysoką gorączką; niedobory immunologiczne; zaostrzenie choroby przewlekłej; przyjmowanie sterydów w dużej dawce. Co nie jest przeciwwskazaniem do szczepień?Do przeciwwskazań NIE należą: katar; lekka gorączka (lekarz może zadecydować o odroczeniu szczepień); kaszel; biegunka; sporadyczne wymioty o łagodnym nasileniu; alergia (w tym atopowe zapalenie skóry, astma oskrzelowa, katar sienny i sapanie przez zatkany nos); wcześniactwo; karmienie piersią; przyjmowanie antybiotyków; miejscowe zakażenie skóry; wysypka; przewlekłe choroby — serca, nerek, wątroby (w stabilnym okresie choroby); choroby układu nerwowego (w stabilnym stanie) żółtaczka fizjologiczna noworodków. Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem. Źródło: Medycyna Praktyczna ( Reproduced from Ann. Rheum. Dis., Heijstek Ott de Bruin Bijl M., et al., Copyright © 2011 BMJ Publishing Group Ltd. Copyright © 2011 The European League Against Rheumatism (EULAR), with permission from The European League Against Rheumatism (EULAR). Tłumaczyła dr med. Agnieszka Matkowska-Kocjan Skróty: BCG – szczepionka przeciwko gruźlicy, ChR – autoimmunologiczne choroby reumatyczne, DMARD – leki przeciwreumatyczne modyfikujące przebieg choroby, GKS – glikokortykosteroidy, GMC – średnia geometryczna stężenia swoistych przeciwciał, Hib – Haemophilus influenzae typu b, HPV – ludzki wirus brodawczaka, MIZS – młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, MMR – skojarzona szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce, NOP – niepożądane odczyny poszczepienne, PCV – skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom, PPSV – polisacharydowa szczepionka przeciwko pneumokokom (23-walentna), PSO – program szczepień ochronnych, SLE – toczeń rumieniowaty układowy, TNF – czynnik martwicy nowotworu, TT – szczepionka przeciwko tężcowi, WZW – wirusowe zapalenie wątroby Streszczenie Zalecenia dotyczące szczepień ochronnych dzieci chorych na autoimmunologiczne choroby reumatyczne, oparte na wiarygodnych danych naukowych, opracowano zgodnie ze standardowymi procedurami EUL AR dotyczącymi przygotowywania wytycznych. Do grupy roboczej EUL AR powołano reumatologów/immunologów (dziecięcych), eksperta w dziedzinie szczepień ochronnych, specjalistę zdrowia publicznego i kontroli chorób zakaźnych oraz epidemiologa. Przeprowadzono przegląd systematyczny publikacji indeksowanych w bazach Medline i Embase oraz streszczeń ze zjazdów naukowych EUL AR oraz American College of Rheumatology z lat 2008–2009. Jakość dowodów oraz siłę zaleceń klasyfikowano, wykorzystując zwyczajowe metody punktowe. W celu określenia stopnia zgodności między członkami grupy roboczej zastosowano głosowanie metodą delficką. Wykorzystano 107 artykułów naukowych oraz 8 streszczeń. Większość artykułów dotyczyła szczepień przeciwko grypie sezonowej (41) lub przeciwko pneumokokom (23). W 26 badaniach uczestniczyły wyłącznie dzieci, natomiast większość publikacji dotyczyła dorosłych chorych na reumatoidalne zapalenie stawów lub toczeń rumieniowaty układowy. Łącznie sformułowano 15 zaleceń. Ogólna zgodność członków grupy roboczej w odniesieniu do zaleceń wynosiła 91,7%. Konieczne są dalsze badania dotyczące bezpieczeństwa i immunogenności szczepionek (zwłaszcza „żywych”) u dzieci chorych na autoimmunologiczne choroby reumatyczne, szczególnie otrzymujących leki biologiczne, oraz badań dotyczących skuteczności szczepień w zapobieganiu chorobom zakaźnym w tej populacji. Szczepienia ochronne znacznie zmniejszyły zapadalność na choroby zakaźne wieku dziecięcego i zredukowały konsekwencje Dzieci chore na autoimmunologiczne choroby reumatyczne (ChR) z powodu immunosupresyjnego wpływu samej choroby oraz stosowanych w terapii leków należą do grupy zwiększonego ryzyka Wprowadzenie nowoczesnych strategii intensywnego leczenia opartych na wczesnym stosowaniu leków immunosupresyjnych i biologicznych jeszcze bardziej zwiększyło ich podatność na choroby Z tego względu niezbędne jest bezpieczne wykorzystanie szczepień oraz dbałość o wytworzenie właściwej odpowiedzi serologicznej po szczepieniu. Immunosupresja może upośledzać immunogenność szczepionek. Ponadto profil bezpieczeństwa może się różnić od tego, który obserwujemy u osób zdrowych. Należy mieć także na uwadze potencjalny wpływ szczepień na przebieg choroby podstawowej. W zasadzie zalecenia dotyczące szczepienia dzieci chorych na ChR są zgodne z zaleceniami obowiązującymi dla pacjentów z upośledzoną odpornością (pacjentów po przeszczepieniu narządu miąższowego, z nowotworami układu krwiotwórczego i niedoborami odporności), u których przeciwwskazane jest podawanie „żywych” szczepionek podczas stosowania leków immunosupresyjnych w dużej Nie wiadomo jednak, w jakim stopniu leczenie przeciwreumatyczne upośledza czynność układu immunologicznego. Naszym celem było sformułowanie zaleceń dotyczących szczepienia dzieci chorych na ChR w oparciu o opublikowane dane naukowe. Metodyka Zalecenia opracowano zgodnie ze standardowymi procedurami operacyjnymi European League Against Rheumatism (EULAR).8 Powołano komitet ekspertów złożony z 8 reumatologów/immunologów dziecięcych ( 1 internisty-reumatologa/immunologa ( 1 eksperta w dziedzinie szczepień ochronnych ( 1 specjalisty zdrowia publicznego i kontroli chorób zakaźnych ( 1 epidemiologa ( oraz dwóch lekarzy doktorantów odpowiedzialnych za przeprowadzenie systematycznego przeglądu piśmiennictwa ( Na początku pracy komitet ekspertów zdefiniował słowa kluczowe do wyszukiwania piśmiennictwa na potrzeby przeglądu systematycznego (p. tab. uzupełniające 1–5 w wersji oryginalnej dostępne w Internecie [ który przeprowadzono, przeszukując bazę Medline w grudniu 2009 roku, Medline oraz Embase w listopadzie 2010 roku oraz streszczenia ze zjazdów naukowych EULAR i American College of Rheumatology (ACR) opublikowane w latach 2008–2009. Eksperci uwzględnili również istotne publikacje zidentyfikowane w piśmiennictwie do najważniejszych artykułów. Zastosowano następujące kryteria wykluczające: niereumatyczne choroby autoimmunologiczne, nowotwory, niedobory odporności, przeszczepy, choroby atopowe, badania na zwierzętach, rozwój szczepień, badania kliniczne fazy I–III, badania in vitro, artykuły nieanglojęzyczne i dotyczące bardziej zakażeń niż szczepień. Wykluczono również publikacje omawiające potencjalną rolę szczepień w indukowaniu chorób reumatycznych, ponieważ prezentowane zalecenia dotyczą efektu szczepień u pacjentów już chorych na Eksperci niezależnie o i wiarygodności (poziomu) danych (p. Szczepienie dorosłych chorych na autoimmunologiczne zapalne choroby reumatyczne. Zalecenia European League Against Rheumatism (EULAR) – przyp. red.).8 Każdy artykuł oceniło niezależnie co najmniej trzech ekspertów. Streszczeniom zjazdowym przypisywano poziom danych 3 lub 4. Dane z publikacji wybierano na podstawie wcześniej zdefiniowanych kryteriów. Wyniki badań obejmujących pacjentów dorosłych ekstrapolowano na chore dzieci. Eksperci omawiali wyniki krytycznej oceny publikacji, a następnie formułowali zalecenia. Siłę każdego zalecenia ustalano na podstawie poziomu danych Ostatecznie, przeprowadzono zamknięte głosowanie metodą delficką w celu ustalenia stopnia zgodności ekspertów w skali od 0 (całkowity brak zgody na proponowane zalecenie) do 10 (całkowite poparcie dla danego zalecenia). Jeśli stopień zgodności był mniejszy niż 7,5, zalecenie usuwano z wytycznych. Wyniki Po pierwszym przeszukaniu publikacji krytycznej ocenie poddano 60 artykułów dotyczących szczepień i leków immunosupresyjnych oraz 147 dotyczących szczepień i ChR (ryc.). Podczas drugiego przeglądu (listopad 2010 r.) znaleziono dodatkowo 3 nowe artykuły, a 6 zakwalifikowanych wcześniej streszczeń zastąpiono ich pełnymi publikacjami. Podsumowano dowody na temat szczepień i stosowania leków immunosupresyjnych (tab. 1.) oraz szczepień i ChR (tab. 2.). Grupa robocza uzgodniła 15 zaleceń, dla których osiągnięto poziom zgodności od 7,9 do 9,8 (tab. 3.). Należy podkreślić, że we wszystkich badaniach skuteczność szczepień oceniano na podstawie odpowiedzi serologicznej, czyli zastępczego punktu końcowego. Jedynie w 3 punktem końcowym było zachorowanie na chorobę zakaźną (choroba pneumokokowa, grypa, ospa wietrzna) po Moc statystyczną większości badań określono pod kątem analizy immunogenności, a nie bezpieczeństwa, dlatego wyniki dotyczące bezpieczeństwa należy interpretować ostrożnie. Tabela 1. Leki immunosupresyjne a immunogenność i bezpieczeństwo szczepień – dane z zakwalifikowanych publikacji LekiBadania (streszczenia)Pacjenci (dzieci i młodociani)/osoby zdroweJakość danychImmunogenność (jakość danychb)Bezpieczeństwo (jakość danychb) glikokortykosteroidya14 (1)1087 (147)/2881B–4dobra immunogenność: HBV (2A), grypa (2A), PPSV (2B), VZV (3), gdy GKS 10 mg/24 h (3), tendencja do słabszej odpowiedzi na szczepienie przeciwko VZV, gdy GKS 2,5 mg/kg mc./24 h; sulfasalazyny >40 mg/kg mc./ 24 h lub 2 g/24 h; azatiopryny >3 mg/kg mc.; cyklofosfamidu doustnie >2,0 mg/kg mc./24 h; leflunomidu >0,5 mg/kg mc./24 h; 6-merkaptopuryny >1,5 mg/kg mc./24 h. d Na ogół zaleca się odstęp co najmniej 2–4 tygodni przed rozpoczęciem takiego leczenia. BCG – szczepionka przeciwko gruźlicy, ChR – autoimmunologiczne choroby reumatyczne, DMARD – leki przeciwreumatyczne modyfikujące przebieg choroby, GKS – glikokortykosteroidy, Hib – Haemophilus influenzae typu b, HPV – ludzki wirus brodawczaka, MIZS – młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, MMR – szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce, PPSV-23 – 23-walentna polisacharydowa szczepionka przeciwko pneumokokom, PSO – program szczepień ochronnych, SD – odchylenie standardowe, SLE – toczeń rumieniowaty układowy, TNF – czynnik martwicy nowotworu, TT – szczepionka przeciwtężcowa (kliknij, by powiększyć) Ryc. Strategia wyszukiwania publikacji na potrzeby systematycznego przeglądu piśmiennictwa. Przeprowadzono dwa cykle wyszukiwania: (A) szczepienia + autoimmunologiczne choroby zapalne lub choroby reumatyczne u dzieci; (B) szczepienia + leki immunosupresyjne. Zalecenia Stosowanie leków immunosupresyjnych 1. Szczepionki „nieżywe” można podawać dzieciom chorym na ChR leczonym glikokortykosteroidami (GKS), lekami przeciwreumatycznymi modyfikującymi przebieg choroby (disease-modifying antirheumatic drugs – DMARD) i/lub antagonistami czynnika martwicy nowotworów α (TNF-α), zgodnie z zaleceniami w programie szczepień ochronnych (PSO) obowiązującym w danym kraju. Szczepionki „nieżywe” (zabite, inaktywowane, podjednostkowe – przyp. red.) podawane chorym leczonym GKS, DMARD lub antagonistami TNF-α nie zaostrzają przebiegu choroby podstawowej i nie wywołują ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP) częściej niż w populacji osób zdrowych. W przypadku GKS wykazano to dla szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby (WZW) typu B, grypie oraz dla polisacharydowej szczepionki przeciwko pneumokokom (PPSV).19-30 W przypadku metotreksatu bezpieczeństwo stosowania szczepionki przeciwko grypie oraz 23-walentnej PPSV (PPSV-23) potwierdzono u dorosłych chorych na reumatoidalne zapalenie stawów lub toczeń rumieniowaty układowy (systemic lupus erythematosus – SLE).21,25,26,30-32 Dane dotyczące DMARD innych niż metotreksat są W badaniach tych wykazano bezpieczeństwo stosowania szczepionek „nieżywych” oraz podobną aktywność choroby podstawowej po szczepieniach przeciwko grypie i PPSV oraz nie zaobserwowano ciężkich zdarzeń PPSV-23, siedmiowalentna skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom (PCV-7) i szczepionka przeciwko grypie były także bezpieczne u chorych leczonych antagonistami TNF-α 16,21,28,31,32,38 Dane dotyczące innych leków biologicznych były zbyt skąpe, aby wypowiedzieć się jednoznacznie na temat bezpieczeństwa szczepień w trakcie ich stosowania. U pacjentów przyjmujących rytuksymab, aktywność choroby była podobna przed i po szczepieniu przeciwko grypie, natomiast NOP po szczepieniu przeciwko grypie, PPSV-23 oraz przeciwko tężcowi (TT) były podobne jak u osób zdrowych oraz chorych, którzy nie otrzymywali Szczepienie przeciwko grypie chorych leczonych tocylizumabem (antagonista interleukiny 6) także nie powodowało zaostrzenia choroby 2. Zalecamy oznaczenie stężenia swoistych przeciwciał po szczepieniu u dzieci chorych na ChR leczonych GKS w dużej dawce(≥2 mg/kg mc. lub ≥20 mg/24 h przez co najmniej 2 tygodnie) lub rytuksymabem. Ocenę taką można również rozważyć u chorych szczepionych w trakcie stosowania antagonistów TNF-α. Podczas stosowania GKS w małej dawce (<0,5–2,0 mg/kg mc./24 h25,28 u dzieci lub <10 mg/24 h20,21,23,24,26,27,29 u dorosłych) uzyskiwano dobrą odpowiedź serologiczną na szczepienie, natomiast w 3 badaniach obejmujących dorosłych leczonych GKS w dawkach większych niż 10 mg/24 h wykazano upośledzenie swoistej odpowiedzi serologicznej po szczepieniu przeciwko Podobnie szczepienie TT oraz przeciwko grypie miesiąc po leczeniu rytuksymabem wiązało się z osłabieniem odpowiedzi Gdy te szczepionki podano 6–10 miesięcy po leczeniu rytuksymabem, odpowiedzi poszczepienne wahały się od wystarczających39,40 do osłabionych44. Odpowiedź poszczepienna na PPSV-23 podaną 6–7 miesięcy po leczeniu rytuksymabem także była Leczenie antagonistami TNF-α nie zmniejszyło natomiast istotnie odsetka pacjentów, którzy osiągnęli ochronne stężenia swoistych przeciwciał po szczepieniu TT, przeciwko grypie i pneumokokom,16,21,24,28,31,37,38,43,45-50 choć w niektórych badaniach stwierdzono mniejszą średnią geometryczną stężenia swoistych przeciwciał (geometric mean antibody concentration – GMC).31,51,52 Stopień ochrony po PCV-7 u 31 chorych na młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS) leczonych antagonistami TNF-α był podobny jak u pacjentów, którzy nie przyjmowali leków z tej grupy. Jednak GMC w przypadku trzech typów serologicznych pneumokoków były Upośledzoną odpowiedź poszczepienną opisano również u 10 pacjentów ze spondyloartropatią leczonych antagonistami Można rozważyć oznaczenie swoistych przeciwciał przeciwko poszczególnym antygenom zawartym w szczepionce u pacjentów otrzymujących leki z grupy antagonistów TNF-α. W przypadku nowszych leków biologicznych dane naukowe były zbyt skąpe, aby sformułować zalecenia dotyczące oceny swoistych przeciwciał 3. U dzieci chorych na ChR, u których wskazane jest szczepienie przeciwko pneumokokom lub grypie, zalecamy wykonanie szczepienia – jeśli jest to możliwe – przed rozpoczęciem leczenia rytuksymabem. Rytuksymab upośledza odpowiedź poszczepienną przez 6 miesięcy po U 8 chorych na reumatoidalne zapalenie stawów zaszczepionych przeciwko grypie oraz przeciwko pneumokokom (PPSV-23) 6 dni przed rozpoczęciem leczenia rytuksymabem odpowiedź poszczepienna była podobna jak u pacjentów, którzy nie przyjmowali tego Obserwacje te sugerują, aby – jeśli jest to tylko możliwe – szczepienia zrealizować przed rozpoczęciem terapii rytuksymabem. 4. W razie wskazań do profilaktyki przeciwtężcowej w przypadku zanieczyszczonej rany u dzieci chorych na ChR leczonych rytuksymabem w ciągu ostatnich 6 miesięcy, sugerujemy podanie swoistej immunoglobuliny przeciwtężcowej, gdyż odpowiedź na szczepionkę TT może być upośledzona. Odpowiedź na szczepionkę TT jest upośledzona w pierwszym miesiącu po leczeniu rytuksymabem, ale po 6 miesiącach od zakończenia leczenia jest już prawidłowa. Nie mamy natomiast danych dotyczących okresu pomiędzy pierwszym a szóstym miesiącem po zakończeniu leczenia Ponieważ jednak odpowiedź na TT może być upośledzona, komitet ekspertów sugeruje podanie swoistej immunoglobuliny przeciwtężcowej pacjentom ze wskazaniami do profilaktyki tężca po zranieniu, którzy przyjmowali rytuksymab w ciągu ostatnich 6 miesięcy. 5. U dzieci chorych na ChR leczonych metotreksatem w czasie szczepienia PPSV-23 zalecamy oznaczenie stężenia swoistych przeciwciał przeciwko poszczególnym typom serologicznym pneumokoków po szczepieniu. Immunogenność szczepionek badano w przeważającej mierze u dorosłych chorych leczonych metotreksatem w standardowej dawce (15 mg/tydzień). Odpowiedź poszczepienna była zadowalająca u chorych leczonych metotreksatem, z wyjątkiem PPSV-23 i prawdopodobnie również innych szczepionek polisacharydowych. W przypadku szczepienia przeciwko WZW typu B (1 badanie), przeciwko grypie (5 badań) i TT (1 badanie) odsetek osób, u których po szczepieniu stwierdzono ochronne stężenie swoistych przeciwciał, był podobny jak u pacjentów nieleczonych metotreksatem lub osób Z drugiej strony, we wszystkich 7 badaniach, które dotyczyły PPSV (indukującej odpowiedź immunologiczną niezależną od limfocytów T), stwierdzono słabszą odpowiedź poszczepienną u pacjentów leczonych metotreksatem w dawce 15 mg/tydzień lub 15–25 mg/tydzień (ten zakres dawek stosowano u mniejszości chorych).24,32,48,50,52,56,57 Ostateczny wpływ syntetycznych DMARD innych niż metotreksat na odpowiedź humoralną nie jest znany, ponieważ wyniki badań były U takich chorych można rozważyć oznaczenie swoistych przeciwciał przeciwko poszczególnym typom serologicznym pneumokoków po szczepieniu PPSV-23. Jeśli odpowiedź jest niewystarczająca, można rozważyć zastosowanie szczepionki skoniugowanej (PCV), która może być bardziej immunogenna u pacjentów w stanie Szczepionki „żywe” 6. Zalecamy wstrzymanie szczepień szczepionkami „żywymi” u dzieci chorych na ChR aktualnie leczonych DMARD w dużej dawce, GKS w dużej dawce lub lekami biologicznymi. W indywidualnych przypadkach można jednak rozważyć podanie takiej szczepionki, jeśli ryzyko zachorowania na chorobę zakaźną przewyższa hipotetyczne (lub realne – przyp. red.) ryzyko związanym ze szczepieniem. Zgodnie z zaleceniami producentów nie należy podawać szczepionek „żywych” pacjentom w stanie immunosupresji ze względu na ryzyko wywołania zakażenia przez drobnoustroje zawarte w takim preparacie. Immunosupresyjny efekt DMARD lub GKS zależy od dawki oraz czasu stosowania takiej terapii. Aktualnie przyjęte kryteria różnią się w zależności od źródła, a ponadto w przeważającej mierze ustalono je na podstawie Komitet zdefiniował dużą dawkę DMARD jako terapię dożylną pulsami leków lub stosowanie dawki większej niż standardowa (metotreksat: 15 mg/m2 pc./tydz.; cyklosporyna: 2,5 mg/kg mc./24 h; sulfasalazyna: od 40 mg/kg mc./24 h do 2 g/24 h; azatiopryna: 1–3 mg/kg mc.; cyklofosfamid: 0,5–2,0 mg/kg mc./24 h lefunomid: 0,25–0,5 mg/kg mc./24 h; 6-merkaptopuryna: 1,5 mg/kg mc./24 h).60-62 W przypadku GKS za dużą uważa się dawkę ≥2 mg/kg mc./24 h lub ≥20 mg/24 h stosowaną przez co najmniej 2 Należy podkreślić, że dawka GKS 20 mg/24 h stosowana przewlekle jest równoważna dawce <2 mg/kg mc./24 h u dzieci. W takich przypadkach dawkę <2 mg/kg mc./24 h również uznaje się za dużą. Dostępne badania dotyczące szczepionek „żywych” zwykle dotyczą pacjentów leczonych małą dawką DMARD lub GKS, u których dane dotyczące bezpieczeństwa tych preparatów są uspokajające. Dawki przypominające szczepionek przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR) lub przeciwko żółtej gorączce były bezpieczne u chorych otrzymujących metotreksat w dawce <15 mg/m2 pc./tydzień (n = 118), różne leki z grupy DMARD (sulfasalazyna, lefunomid, cyklosporyna, cyklofosfamid), preparaty z grupy antagonistów TNF-α (n = 28) oraz rytuksymab (n = 3).35,63-65 Podobnie, pierwotne szczepienie przeciwko ospie wietrznej nie powodowało ciężkich NOP lub zaostrzenia choroby podstawowej u 25 dzieci chorych na ChR leczonych GKS, metotreksatem i/lub różnymi Dane dotyczące chorych otrzymujących GKS w dużej dawce, DMARD w dużej dawce lub leki biologiczne są jednak ograniczone. Z tego powodu komitet ekspertów uznał za rozsądne zalecenia opóźnienia szczepienia tych pacjentów szczepionkami „żywymi”, do czasu uzyskania większej liczby danych na ten temat. 7. W przypadku szczepionek „żywych” zalecamy przestrzeganie zasad zawartych w obowiązującym w danym kraju PSO, z wyjątkiem chorych leczonych DMARD w dużej dawce, GKS w dużej dawce lub lekami biologicznymi. Dawkę przypominającą szczepionek przeciwko ospie wietrznej, MMR oraz żółtej gorączce można rozważyć u pacjentów otrzymujących metotreksat w dawce <15 mg/m2 pc./tydzień lub GKS w małej dawce. Szczepienie MMR oraz przeciwko ospie wietrznej jest bezpieczne i skuteczne, jeśli leczenie stosowane u dziecka chorego na ChR nie wywołuje immunosupresji. W dodatku, dane naukowe potwierdzają bezpieczeństwo szczepionek przeciwko ospie wietrznej, MMR oraz żółtej gorączce u pacjentów, którzy przyjmują metotreksat w dawce <15 mg/m2 pc./tydzień lub GKS w małej Co prawda opisano 1 przypadek zaostrzenia MIZS o uogólnionym początku po szczepieniu przeciwko różyczce, jednak w większych badaniach nie potwierdzono takiego W 2 badaniach obejmujących 15 oraz 207 chorych na MIZS szczepienie przypominające MMR (druga dawka) nie zwiększyło aktywności choroby podstawowej, nawet gdy podczas szczepienia stosowano metotreksat w standardowej dawce i GKS w małej Immunogenność dawki przypominającej MMR była zadowalająca u 10 chorych na MIZS, bez względu na stałe leczenie metotreksatem oraz Konieczne są dalsze badania zanim będzie można ustalić zalecenia dotyczące szczepienia pierwotnego szczepionkami „żywymi” dzieci chorych na ChR. Pierwotne szczepienie przeciwko ospie wietrznej oceniono u 25 dzieci chorych na ChR; wszystkie leczono metotreksatem (śr. dawka: 16,4 mg/m2 pc./tydzień), a 13 również GKS (0,1–0,7 mg/kg mc./24 h). Zadowalającą odpowiedź uzyskano u 50% chorych w porównaniu z 72% w grupie kontrolnej (18 zdrowych dzieci). Nie stwierdzono ciężkich NOP, uogólnionej ospy wietrznej, półpaśca lub zaostrzenia aktywności choroby Immunogenność dawki przypominającej szczepionki przeciwko ospie wietrznej była także zadowalająca u 28 chorych na SLE oraz 6 z nieswoistym zapaleniem Ciężkich NOP nie zaobserwowano także po dawce przypominającej szczepionki przeciwko żółtej gorączce u 91 dorosłych chorych na ChR leczonych lekami immunosupresyjnymi w różnych dawkach, w tym 26 otrzymujących leki Nie wiadomo natomiast, jaki jest wpływ szczepień na aktywność choroby podstawowej. Immunogenność dawki przypominającej szczepionki przeciwko żółtej gorączce była dobra, choć uzyskano słabszą odpowiedź u chorych przyjmujących antagonistów Ryzyko gruźlicy jest zwiększone u chorych leczonych lekami immunosupresyjnymi, zwłaszcza antagonistami Szczepionkę przeciwko gruźlicy (BCG) należy więc podać przed rozpoczęciem terapii Bezpieczeństwo BCG nie było do tej pory przedmiotem badań w tej populacji. Jeśli chodzi o skuteczność, to w próbie tuberkulinowej wykonanej u 115 chorych na MIZS oraz 20 chorych na SLE leczonych lekami immunosupresyjnymi w małej dawce stwierdzono zmniejszoną średnicę 8. Zalecamy wstrzymanie się ze szczepieniem BCG podczas aktywnej fazy choroby Kawasaki. Za takim postępowaniem przemawiają publikacje opisujące nasilony odczyn zapalny w miejscu wstrzyknięcia BCG u 37–50% z 15 805 pacjentów z chorobą 9. Zalecamy, aby u dzieci chorych na ChR – zwłaszcza tych, u których planuje się terapię lekami immunosupresyjnymi w dużej dawce lub lekami biologicznymi – sprawdzić, czy chorowały na ospę wietrzną lub były szczepione przeciwko tej chorobie. Jeżeli pacjent nie chorował na ospę wietrzną, ani nie otrzymał szczepionki, należy rozważyć szczepienie przeciwko ospie wietrznej, najlepiej przed rozpoczęciem terapii immunosupresyjnej. Opublikowano opisy przypadków ciężkiej ospy wietrznej lub rozsianego półpaśca u pacjentów leczonych antagonistami TNF-α lub Z drugiej strony wykazano, że szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest korzystne u dzieci w stanie immunosupresji chorych na białaczkę lub zakażonych Na podstawie tych danych sugerujemy, aby u wszystkich dzieci chorych na ChR, zwłaszcza gdy przewiduje się u nich stosowanie terapii immunosupresyjnej lub leków biologicznych, sprawdzić, czy chorowały one na ospę wietrzną lub były szczepione przeciwko tej chorobie. Jeżeli wywiad nie wskazuje na przechorowanie lub szczepienie, lub jest niejednoznaczny, należy rozważyć szczepienie przeciwko ospie wietrznej, najlepiej przed rozpoczęciem terapii immunosupresyjnej lub lekami biologicznymi (w przypadku weryfikacji przebytych szczepień należy się raczej opierać na dokumentacji lekarskiej, a nie samym wywiadzie – przyp. red.). Aktualne wytyczne oparte na uzgodnionej opinii ekspertów zalecają odstęp co najmniej 2–4 tygodni przed rozpoczęciem takiego Szczepionki „nieżywe” 10–12. Zalecamy szczepienie dzieci chorych na ChR zgodnie z PSO obowiązującym w danym kraju przeciwko: cholerze, błonicy, Haemophilus infuenzae typu b (Hib), wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B, japońskiemu zapaleniu mózgu, krztuścowi, pneumokokom, polio i meningokokom, wściekliźnie, tężcowi, zapaleniu mózgu przenoszonemu przez kleszcze oraz durowi brzusznemu. Opierając się na dowodach potwierdzających bezpieczeństwo i immunogenność szczepionek „nieżywych”, komitet ekspertów zaleca przestrzeganie PSO obowiązującego w danym kraju. Istnieją mocne dowody potwierdzające bezpieczeństwo i immunogenność szczepionki TT u dzieci/młodzieży chorych na SLE lub MIZS, nawet w trakcie leczenia Wyniki większości badań potwierdzają bezpieczeństwo i immunogenność szczepionek przeciwkobłonicy95, Hib96,97, WZW typu A98, WZW typu B26,53,98-102, PPSV27,51,52,54,103-106, PCV53 oraz skoniugowanych szczepionek przeciwko meningokokom107. Opisano 4 przypadki zaostrzenia SLE po szczepieniu przeciwko polio (analiza retrospektywna).10 Nie znaleziono natomiast badań prospektywnych z dobrze dobraną grupą kontrolną. Brakuje również danych dotyczących szczepienia przeciwko cholerze, japońskiemu zapaleniu mózgu, zapaleniu mózgu przenoszonemu przez kleszcze i durowi 13. Należy rozważyć coroczne szczepienie przeciwko grypie wszystkich dzieci chorych na ChR. Zgodnie z ogólnymi zaleceniami dzieci w stanie immunosupresji należy każdego roku szczepić przeciwko Ponieważ nie zdefiniowano dokładniej „immunosupresji”, pojawia się pytanie, czy dzieci chore na ChR istotnie należą do grupy zwiększonego ryzyka (powikłań) grypy. W 2 dużych badaniach, w których dane zbierano retrospektywnie, wykazano zwiększone ryzyko zachorowania na grypę u starszych pacjentów chorych na ChR oraz potwierdzono korzystny wpływ szczepienia przeciwko grypie na ryzyko hospitalizacji z powodu zapalenia płuc/grypy lub Szczepienie przeciwko grypie sezonowej było bezpieczne i immunogenne u dorosłych i dzieci chorych na Zmniejszyło częstość występowania zakażeń wirusowych i Biorąc pod uwagę możliwość zwiększonego ryzyka grypy i jej powikłań oraz bezpieczeństwo i immunogenność „nieżywych” szczepionek przeciwko grypie, można rozważyć coroczne szczepienie przeciwko grypie wszystkich dzieci chorych na ChR. 14. Jeśli w obowiązującym w danym kraju PSO nie przewidziano szczepienia przeciwko Hib, pneumokokom i meningokokom, zalecamy wykonywanie tych szczepień u dzieci chorych na ChR, u których stwierdzono małe stężenie składowych dopełniacza lub czynnościową asplenię. Szczepionki te można także rozważyć u dzieci chorych na ChR przed rozpoczęciem terapii lekami immunosupresyjnymi w dużej dawce lub lekami biologicznymi. Pacjenci z niedoborem składowych dopełniacza lub czynnościową asplenią tacy jak niektórzy chorzy na SLE122 lub wielostawową postać MIZS123,124 należą do grupy zwiększonego ryzyka inwazyjnej choroby meningokokowej, pneumokokowej lub Zaleca się szczepienie przeciwko tym chorobom, jeśli stężenia swoistych przeciwciał w surowicy są niewystarczające. 15. U dzieci chorych na ChR zalecamy przestrzeganie obowiązującego w danym kraju PSO w zakresie szczepienia przeciwko ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV). Ze względu na zwiększone ryzyko zakażenia HPV u pacjentek z SLE, należy im doradzić szczepienie przeciwko HPV w okresie młodzieńczym. Jednak w takich przypadkach lekarze powinni po szczepieniu zwracać większą uwagę na objawy incydentów zakrzepowo-zatorowych. Wstępne wyniki badań nie wykazały ciężkich NOP po szczepieniu przeciwko HPV (szczepionką 4-walentną Silgard) u 22 chorych na MIZS oraz z seronegatywnym zapaleniem W porównaniu ze zdrowymi rówieśniczkami, chore na SLE należą do grupy zwiększonego ryzyka przetrwałego zakażenia HPV i następczych zmian przedrakowych w obrębie nabłonka płaskiego, a następnie raka szyjki Obserwacje te podkreślają konieczność zapobiegania zakażeniu HPV u nastoletnich dziewcząt chorych na SLE zanim rozpoczną one aktywność seksualną. Warto wspomnieć, że po podaniu szczepionki 4-walentnej przeciwko HPV (Silgard) zgłaszano żylne incydenty Choć nie wiadomo, czy były one spowodowane tą szczepionką, uzasadnione jest zwrócenie baczniejszej uwagi na ewentualne występowanie takich zdarzeń po szczepieniu dziewcząt chorych na SLE przeciwko HPV (i zgłaszanie ich jako podejrzenie NOP – przyp. red.). Dyskusja Bezpieczne i skuteczne szczepienia są niezwykle istotne dla dzieci chorych na ChR ze względu na zwiększone ryzyko zakażeń w tej Grupa robocza powołana przez EULAR sformułowała 15 zaleceń dotyczących szczepień dzieci chorych na ChR. Z uwagi na brak danych dotyczących wielu szczepionek, chorób i leków immunosupresyjnych, większość zaleceń ma siłę C lub D (zalecenia słabe – przyp. red.). Zalecenia nawiązują do obowiązującego w danym kraju PSO, który uwzględnia miejscową epidemiologię, kwestie organizacyjne i programowe, zasoby oraz lokalną politykę zdrowotną. PSO w poszczególnych krajach znacznie się różnią ( Nie wszędzie uwzględniono w nim szczepienia przeciwko Hib, pneumokokom i meningokokom, HPV czy ospie wietrznej, które uważa się za bardzo istotne w profilaktyce u dzieci chorych na ChR. Dla tych szczepionek sformułowano szczegółowe zalecenia. Ogólnie rzecz biorąc, immunogenność szczepionek u dzieci chorych na ChR jest dobra. Istnieją jednak pewne wyjątki, zależne od rodzaju i dawki leków immunosupresyjnych oraz rodzaju szczepionki. Metotreksat osłabiał odpowiedź immunologiczną na PPSV (szczepionka polisacharydowa, która indukuje odpowiedź niezależną od limfocytów T), podczas gdy odpowiedź na szczepienie szczepionkami skoniugowanymi oraz „żywymi” (stymulują odpowiedź zależną od limfocytów T) była zadowalająca. Odpowiedź na niektóre szczepionki (przeciwko grypie czy ospie wietrznej) była zmniejszona u chorych leczonych dużą dawką GKS lub azatiopryny. Natomiast według wyników większości badań z grupą kontrolną, leki z grupy antagonistów TNF-α nie zmniejszały immunogenności szczepionek. Z kolei rytuksymab osłabiał odpowiedź poszczepienną zarówno zależną, jak i niezależną od limfocytów T. U tych chorych należy rozważyć wykonanie szczepień przed rozpoczęciem leczenia immunosupresyjnego lub ocenę stężenia swoistych przeciwciał po szczepieniu. Nadal nie znamy natomiast wpływu leków immunosupresyjnych lub samej choroby podstawowej na czas utrzymywanie się ochronnego stężenia swoistych przeciwciał w surowicy. Dodatkowo, należy również ocenić wpływ szczepień na zapadalność na choroby zakaźne (i ich powikłania – przyp. red.) u dzieci chorych na ChR. W ramach oceny bezpieczeństwa przebadano zarówno aktywność choroby podstawowej, jak i ryzyko NOP. Trzeba pamiętać, że większość badań miała jednak zbyt małą moc statystyczną, aby wiarygodnie ocenić bezpieczeństwo stosowania szczepień u dzieci chorych na ChR (dotyczy do rzadziej występujących NOP – przyp. red.), w związku z czym wskazane jest przeprowadzenie badań klinicznych o odpowiedniej mocy (tzn. obejmujących znacznie większą populację – przyp. red.). Niemniej jednak stosowanie szczepionek „nieżywych” podczas terapii GKS (2,5–40 mg/24 h), metotreksatem (7–25 mg/tydzień) lub innymi DMARD (np. azatiopryną) czy lekami biologicznymi wydaje się bezpieczne. Ograniczone dane wskazują również, że dawki przypominające szczepionek „żywych” są bezpieczne u chorych leczonych metotreksatem w standardowej dawce, GKS w małej dawce oraz antagonistami TNF-α. Choć rozsądne jest wstrzymanie się z podawaniem „żywych” szczepionek chorym w trakcie terapii lekami immunosupresyjnymi w dużej dawce lub lekami biologicznymi, szczepionki takie, zwłaszcza ich dawki przypominające, nie są właściwie przeciwwskazane. Zazwyczaj szczepienie pierwotne jest już zakończone przed wystąpieniem ChR, natomiast dawki przypominające można podawać, gdy jest to niezbędne. Źródło finansowania wytycznych: EULAR Potencjalny konflikt interesów: nie ma Wkład w artykuł: i – ogólny zarys i wykonanie badania, wyszukiwanie piśmiennictwa, ocena i analiza danych naukowych, napisanie artykułu; – wyszukiwanie piśmiennictwa, ocena i analiza danych naukowych, napisanie artykułu. Pozostali autorzy ocena i analiza danych naukowych, recenzja artykułu. Pochodzenie i recenzja: niezamówiony, recenzowany zewnętrznie Piśmiennictwo: 1. Ada G.: Vaccines and vaccination. N. Engl. J. Med., 2001; 345: 1042–1053 2. Doran Crowson Pond et al.: Frequency of infection in patients with rheumatoid arthritis compared with controls: a population-based study. Arthritis Rheum., 2002; 46: 2287–2293 3. Fessler Infectious diseases in systemic lupus erythematosus: risk factors, management and prophylaxis. Best Pract. Res. Clin. Rheumatol., 2002; 16: 281–291 4. Silva Terreri Barbosa et al.: Immunization consensus for children and adolescents with rheumatic diseases. Bras. J. Rheumatol., 2009; 49: 562–589 5. Bongartz T., Sutton Sweeting et al.: Anti-TNF antibody therapy in rheumatoid arthritis and the risk of serious infections and malignancies: systematic review and meta-analysis of rare harmful effects in randomized controlled trials. JAMA, 2006; 295: 2275–2285 6. BSR Clinical Affairs Committee. Vaccinations in the Immunocompromised Person: Guidelines for the Patient Taking Immunosuppressants, Steroids and the New Biologic Therapies. London, British Society for Rheumatology, 2002 7. Kroger Atkinson Marcuse et al.: General recommendations on immuni- zation: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm. Rep., 2006; 55: 1–48 8. Dougados M., Betteridge N., Burmester et al.: EULAR standardised operating procedures for the elaboration, evaluation, dissemination, and implementation of recommendations endorsed by the EULAR standing committees. Ann. Rheum. Dis., 2004; 63: 1172–1176 9. Offit Hackett Addressing parents’ concerns: do vaccines cause allergic or autoimmune diseases? Pediatrics, 2003; 111: 653–659 10. Schattner A.: Consequence or coincidence? The occurrence, pathogenesis and significance of autoimmune manifestations after viral vaccines. Vaccine, 2005; 23: 3876–3886 11. Chen Pless R., Destefano F.: Epidemiology of autoimmune reactions induced by vaccination. J. Autoimmun., 2001; 16: 309–318 12. Molina V., Shoenfeld Y.: Infection, vaccines and other environmental triggers of autoimmunity. Autoimmunity, 2005; 38: 2352–2345 13. Update: vaccine side effects, adverse reactions, contraindications, and precautions. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm. Rep., 1996; 45: 1–35 14. Shoenfeld Y., Aron-Maor A.: Vaccination and autoimmunity – ‘vaccinosis’: a dangerous liaison? J. Autoimmun., 2000; 14: 1–10 15. Wraith Goldman M., Lambert Vaccination and autoimmune disease: what is the evidence? Lancet, 2003; 362: 1659–1666 16. Farmaki E., Kanakoudi-Tsakalidou F., Spoulou V., et al.: The effect of anti-TNF treatment on the immunogenicity and safety of the 7-valent conjugate pneumococcal vaccine in children with juvenile idiopathic arthritis. Vaccine, 2010; 28: 5109–5113 17. Pileggi de Souza Ferriani Safety and immunogenicity of varicella vaccine in patients with juvenile rheumatic diseases receiving methotrexate and corticosteroids. Arthritis Care Res. (Hoboken), 2010; 62: 1034–1039 18. Stojanovich L.: Influenza vaccination of patients with systemic lupus erythematosus (SLE) and rheumatoid arthritis (RA). Clin. Dev. Immunol., 2006; 13: 373–375 19. Abu-Shakra M., Press J., Varsano N., et al.: Specific antibody response after influenza immunization in systemic lupus erythematosus. J. Rheumatol., 2002; 29: 2555–2557 20. Chalmers A., Scheifele D., Patterson C., et al.: Immunization of patients with rheumatoid arthritis against influenza: a study of vaccine safety and immunogenicity. J. Rheumatol., 1994; 21: 1203–1206 21. Fomin I., Caspi D., Levy V., et al.: Vaccination against influenza in rheumatoid arthritis: the effect of disease modifying drugs, including TNF alpha blockers. Ann. Rheum. Dis., 2006; 65: 191–194 22. Holvast A., Huckriede A., Wilschut J., et al.: Safety and efficacy of influenza vaccination in systemic lupus erythematosus patients with quiescent disease. Ann. Rheum. Dis., 2006; 65: 913–918 23. Holvast A., van Assen S., de Haan A., et al.: Studies of cell-mediated immune responses to infl uenza vaccination in systemic lupus erythematosus. Arthritis Rheum., 2009; 60: 2438–2447 24. Kaine Kivitz Birbara C., et al.: Immune responses following administration of influenza and pneumococcal vaccines to patients with rheumatoid arthritis receiving adalimumab. J. Rheumatol., 2007; 34: 272–279 25. Kanakoudi-Tsakalidou F., Trachana M., Pratsidou-Gertsi P., et al.: Influenza vaccination in children with chronic rheumatic diseases and long-term immunosuppressive therapy. Clin. Exp. Rheumatol., 2001; 19: 589–594 26. Kasapçopur O., Cullu F., Kamburoglu-Goksel A., et al.: Hepatitis B vaccination in children with juvenile idiopathic arthritis. Ann. Rheum. Dis., 2004; 63: 1128–1130 27. Lipnick Karsh J., Stahl et al.: Pneumococcal immunization in patients with systemic lupus erythematosus treated with immunosuppressives. J. Rheumatol., 1985; 12: 1118–1121 28. Lu Y., Jacobson Ashworth e t al.: Immune response to influenza vaccine in children with inflammatory bowel disease. Am. J. Gastroenterol., 2009; 104: 444–453 29. Malleson Tekano Scheifele et al.: Influenza immunization in children with chronic arthritis: a prospective study. J. Rheumatol., 1993; 20: 1769–1773 30. Wallin L., Quintilio W., Locatelli F., et al.: Safety and efficiency of influenza vaccination in systemic lupus erythematosus patients. Acta Reumatol. Port., 2009; 34: 498–502 31. Gelinck van der Bijl Beyer et al.: The effect of anti-tumour necrosis factor alpha treatment on the antibody response to influenza vaccination. Ann. Rheum. Dis., 2008; 67: 713–716 32. Gelinck van der Bijl Visser et al.: Synergistic immunosuppressive effect of anti-TNF combined with methotrexate on antibody responses to the 23 valent pneumococcal polysaccharide vaccine. Vaccine, 2008; 26: 3528–3533 33. Wiesik-Szewczyk E., Romanowska M., Mielnik P., et al.: Anti-influenza vaccination in systemic lupus erythematosus patients: an analysis of specific humoral response and vaccination safety. Clin. Rheumatol., 2010; 29: 605–613 34. Denman Denman Greenwood et al.: Failure of cytotoxic drugs to suppress immune responses of patients with rheumatoid arthritis. Ann. Rheum. Dis., 1970; 29: 220–231 35. Mota Oliveira Lima et al.: Yellow fever vaccination in patients with rheumatic diseases in use of immunosuppressive drugs – occurrence of adverse events (abstract). Ann. Rheum. Dis., 2009; 68 (Suppl. 3): 319 36. Shinoki T., Kikuchi M., Kaneko U., et al.: Safety and response to influenza vaccine in patients with juvenile rheumatoid arthritis receiving tosilizumab. Arthritis Rheum., 2008; 58: (Suppl. 9): 1495 37. Tsuru T., Suzaki M., Yoshio N., et al.: Immune response to influenza vaccine in patients during the treatment with tocilizumab – comparison with conventional DMARDS and TNF inhibitors (abstract). Ann. Rheum. Dis., 2008; 67 (Suppl. 2): 339 38. Mamula P., Markowitz Piccoli et al.: Immune response to influenza vaccine in pediatric patients with inflammatory bowel disease. Clin. Gastroenterol. Hepatol., 2007; 5: 851–856 39. Bingham 3rd, Looney Deodhar A., et al.: Immunization responses in rheumatoid arthritis patients treated with rituximab: results from a controlled clinical trial. Arthritis Rheum., 2010; 62: 64–74 40. van Assen S., Holvast A., Benne et al.: Humoral responses after influenza vaccination are severely reduced in patients with rheumatoid arthritis treated with rituximab. Arthritis Rheum., 2010; 62: 75–81 41. Oren S., Mandelboim M., Braun-Moscovici Y., et al.: Vaccination against influenza in patients with rheumatoid arthritis: the effect of rituximab on the humoral response. Ann. Rheum. Dis., 2008; 67: 937–941 42. van der Kolk Baars Prins et al.: Rituximab treatment results in impaired secondary humoral immune responsiveness. Blood,2002; 100: 2257–2259 43. Gelinck Teng Rimmelzwaan et al.: Poor serological responses upon influenza vaccination in patients with rheumatoid arthritis treated with rituximab. Ann. Rheum. Dis., 2007; 66: 1402–1403 44. Rehnberg M., Brisslert M., Amu S., et al.: Vaccination response to protein and carbohydrate antigens in patients with rheumatoid arthritis after rituximab treatment. Arthritis Res. Ther., 2010; 12: R111 45. Kamdar A., Giclas Myones Immunologic responsiveness in patients with JIA on methotrexate and etanercept: candida skin test and tetanus vaccination (abstract). Arthritis Rheum., 2009; 60 ( 227 46. Kapetanovic Saxne T., Nilsson et al.: Influenza vaccination as model for testing immune modulation induced by anti-TNF and methotrexate therapy in rheumatoid arthritis patients. Rheumatology (Oxford), 2007; 46: 608–611 47. Kubota T., Nii T., Nanki T., et al.: Anti-tumor necrosis factor therapy does not diminish the immune response to infl uenza vaccine in Japanese patients with rheumatoid arthritis. Mod. Rheumatol., 2007; 17: 531–533 48. Mease Ritchlin Martin et al.: Pneumococcal vaccine response in psoriatic arthritis patients during treatment with etanercept. J. Rheumatol., 2004; 31: 1356–1361 49. Nii T., Kubota T., Nanki T., et al.: Reevaluation of antibody titers 1 year after influenza vaccination in patients with rheumatoid arthritis receiving TNF blockers. Mod. Rheumatol., 2009; 19: 216–218 50. Visvanathan S., Keenan Baker et al.: Response to pneumococcal vaccine in patients with early rheumatoid arthritis receiving infliximab plus methotrexate or methotrexate alone. J. Rheumatol., 2007; 34: 952–957 51. Melmed Agarwal N., Frenck et al.: Immunosuppression impairs response to pneumococcal polysaccharide vaccination in patients with inflammatory bowel disease. Am. J. Gastroenterol., 2010; 105: 148–154 52. Kapetanovic Saxne T., Sjöholm A., et al.: Influence of methotrexate, TNF blockers and prednisolone on antibody responses to pneumococcal polysaccharide vaccine in patients with rheumatoid arthritis. Rheumatology (Oxford), 2006; 45: 106–111 53. Salinas De Rycke L., Cantaert T., et al.: TNF blockade impairs T cell dependent antibody responses (abstract). Ann. Rheum. Dis., 2009; 68 (Suppl. 3): 238 54. Krueger Ochs Patel P., et al.: Effect of therapeutic integrin (CD11a) blockade with efalizumab on immune responses to model antigens in humans: results of a randomized, single blind study. J. Invest. Dermatol., 2008; 128: 2615–2624 55. Tay L., Leon F., Vratsanos G., et al.: Vaccination response to tetanus toxoid and 23-valent pneumococcal vaccines following administration of a single dose of abatacept: a randomized, open-label, parallel group study in healthy subjects. Arthritis Res. Ther., 2007; 9: R38 56. McInnes I., Kavanaugh A., Krueger et al.: Golimumab, a new human TNF-alpha antibody, administered every 4 weeks as a subcutaneous injection in psoriatic arthritis: response to pneumococcal vaccine in the randomized, placebo-controlled, Go-Reveal Study (abstract). Ann. Rheum. Dis., 2008; 67 (Suppl. 2): 529 57. O’dell Gilg J., Palmer W., et al.: Pneumococcal vaccine in rheumatoid arthritis. J. Clin. Rheumatol., 1996; 2: 59–63 58. Advisory Committee on Immunization Practices. Preventing pneumococcal disease among infants and young children. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm. Rep., 2000; 49: 1–35 59. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP): use of vaccines and immune globulins for persons with altered immunocompetence. MMWR Recomm. Rep., 1993; 42: 1–18 60. ashkes Laxer Medical treatment of juvenile idiopathic arthritis. JAMA, 2005; 294: 1671–1684 61. Murray Lovell Advanced therapy for juvenile arthritis. Best Pract. Res. Clin. Rheumatol., 2002; 16: 361–378 62. Silverman E., Mouy R., Spiegel L., et al.: Leflunomide or methotrexate for juvenile rheumatoid arthritis. N. Engl. J. Med., 2005; 352: 1655–1666 63. Borte S., Liebert Borte M., et al.: Efficacy of measles, mumps and rubella revaccination in children with juvenile idiopathic arthritis treated with methotrexate and etanercept. Rheumatology (Oxford), 2009; 48: 144–148 64. Heijstek Pileggi Zonneveld-Huijssoon E., et al.: Safety of measles, mumps and rubella vaccination in juvenile idiopathic arthritis. Ann. Rheum. Dis., 2007; 66: 1384–1387 65. Scheinberg M., Guedes-Barbosa Mangueira C., et al.: Yellow fever revaccination during infliximab therapy. Arthritis Care Res. (Hoboken), 2010; 62: 896–898 66. Korematsu S., Miyahara H., Kawano T., et al.: A relapse of systemic type juvenile idiopathic arthritis after a rubella vaccination in a patient during a long-term remission period. Vaccine, 2009; 27: 5041–5042 67. Barbosa Terreri Len et al.: Varicella vaccine in children and adolescents with systemic lupus erythematosus (SLE) – immunogenicity and safety [abstract]. Arthritis Rheum., 2009; 60 (Suppl. 10): 1521 68. Lu Y., Bousvaros A.: Varicella vaccination in children with inflammatory bowel disease receiving immunosuppressive therapy. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2010; 50: 562–565 69. Atzeni F., Bendtzen K., Bobbio-Pallavicini F., et al.: Infections and treatment of patients with rheumatic diseases. Clin. Exp. Rheumatol., 2008; 26 (1 Suppl. 48): S67–S73 70. Askling J., Fored Brandt L., et al.: Risk and case characteristics of tuberculosis in rheumatoid arthritis associated with tumor necrosis factor antagonists in Sweden. Arthritis Rheum., 2005; 52: 1986–1992 71. Brassard P., Lowe Bernatsky S., et al.: Rheumatoid arthritis, its treatments, and the risk of tuberculosis in Quebec, Canada. Arthritis Rheum., 2009; 61: 300–304 72. Brassard P., Kezouh A., Suissa S.: Antirheumatic drugs and the risk of tuberculosis. Clin. Infect. Dis., 2006; 43: 717–722 73. Gómez-Reino Carmona L., Valverde et al.: Treatment of rheumatoid arthritis with tumor necrosis factor inhibitors may predispose to significant increase in tuberculosis risk: a multicenter active-surveillance report. Arthritis Rheum., 2003; 48: 2122–2127 74. Kim Yoo Baek et al.: Mycobacterium tuberculosis infection in a corticosteroid-treated rheumatic disease patient population. Clin. Exp. Rheumatol., 1998; 16: 9–13 75. Sayarlioglu M., Inanc M., Kamali S., et al.: Tuberculosis in Turkish patients with systemic lupus erythematosus: increased frequency of extrapulmonary localization. Lupus, 2004; 13: 274–278 76. Seong Choi Woo et al.: Incidence of tuberculosis in Korean patients with rheumatoid arthritis (RA): effects of RA itself and of tumor necrosis factor blockers. J. Rheumatol., 2007; 34: 706–711 77. Tam Leung Ying et al.: Risk of tuberculosis in patients with rheumatoid arthritis in Hong Kong – the role of TNF blockers in an area of high tuberculosis burden. Clin. Exp. Rheumatol., 2010; 28: 679–685 78. Tam Li Wong et al.: Risk factors and clinical features for tuberculosis among patients with systemic lupus erythematosus in Hong Kong. Scand. J. Rheumatol., 2002; 31: 296–300 79. Lovell Reiff A., Ilowite et al.: Safety and efficacy of up to eight years of continuous etanercept therapy in patients with juvenile rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum., 2008; 58: 1496–1504 80. Ruperto N., Lovell Quartier P., et al.: Long-term safety and efficacy of abatacept in children with juvenile idiopathic arthritis. Arthritis Rheum., 2010; 62: 1792–1802 81. Abe T., Homma M.: Immunological reactivity in patients with systemic lupus erythematosus. Humoral antibody and cellular immune responses. Acta Rheumatol. Scand., 1971; 17: 35–46 82. Kiray E., Kasapcopur O., Bas V., et al.: Purified protein derivative response in juvenile idiopathic arthritis. J. Rheumatol., 2009; 36: 2029–2032 83. Weinstein M.: Inflammation at a previous inoculation site: an unusual presentation of Kawasaki disease. Can. Med. Assoc. J., 2006; 174: 459–460 84. Uehara R., Igarashi H., Yashiro M., et al.: Kawasaki disease patients with redness or crust formation at the Bacille Calmette-Guérin inoculation site. Pediatr. Infect. Dis. J., 2010; 29: 430–433 85. Kuniyuki S., Asada M.: An ulcerated lesion at the BCG vaccination site during the course of Kawasaki disease. J. Am. Acad. Dermatol., 1997; 37: 303–304 86. Hsu Wang Hsu et al.: Kawasaki disease characterized by erythema and induration at the Bacillus Calmette-Guérin and purified protein derivative inoculation sites. Pediatr. Infect. Dis. J., 1987; 6: 576–578 87. Chalmers D., Corban Moore BCG site inflammation: a useful diagnostic sign in incomplete Kawasaki disease. J. Paediatr. Child Health, 2008; 44: 525–526 88. Antony D., Jessy Involvement of BCG scar in Kawasaki disease. Indian. Pediatr., 2005; 42: 83–84 89. Kinder Hassell Brand J., et al.: The treatment of inflammatory arthritis with methotrexate in clinical practice: treatment duration and incidence of adverse drug reactions. Rheumatology (Oxford), 2005; 44: 61–66 90. Strangfeld A., Listing J., Herzer P., et al.: Risk of herpes zoster in patients with rheumatoid arthritis treated with anti-TNF-alpha agents. JAMA, 2009; 301: 737–744 91. Vonkeman H., ten Napel C., Rasker H., et al.: Disseminated primary varicella infection during infliximab treatment. J. Rheumatol., 2004; 31: 2517–2518 92. Marin M., Güris D., Chaves et al.: Prevention of varicella: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm. Rep., 2007; 56: 1–40 93. LaRussa P., Steinberg S., Gershon Varicella vaccine for immunocompromised children: results of collaborative studies in the United States and Canada. J. Infect. Dis., 1996; 174 (Suppl. 3): S320–S323 94. Kashef S., Ghazizadeh F., Derakhshan A., et al.: Antigen-specific antibody response in juvenile-onset SLE patients following routine immunization with tetanus toxoid. Iran. J. Immunol., 2008; 5: 181–184 95. Höyeraal Mellbye Humoral immunity in juvenille rheumatoid arthritis. Ann. Rheum. Dis., 1974; 33: 248–254 96. Battafarano Battafarano Larsen L., et al.: Antigen-specific antibody responses in lupus patients following immunization. Arthritis Rheum., 1998; 41: 1828–1834 97. Mercado U.: Why have rheumatologists been reluctant to vaccinate patients with systemic lupus erythematosus? J. Rheumatol., 2006; 33: 1469–1471 98. Beran J., Dedek P., Stepánová V., et al.: Safety and immunogenicity of a combined vaccine against hepatitis A and B in patients with autoimmune hepatitis. Cent. Eur. J. Public Health, 2005; 13: 20–23 99. Cruz Laurindo Bertolo et al.: A. Efficacy and safety of vaccination in rheumatoid arthritis patients treated with methotrexate: a systematic literature research (abstract). Ann. Rheum. Dis., 2009; 68 (suppl. 3): 412 100. Elkayam O., Yaron M., Caspi D.: Safety and efficacy of vaccination against hepatitis B in patients with rheumatoid arthritis. Ann. Rheum. Dis., 2002; 61: 623–625 101. Erkek E., Ayaslioglu E., Erkek et al.: Response to vaccination against hepatitis B in patients with Behcet’s disease. J. Gastroenterol. Hepatol., 2005; 20: 1508–1511 102. Kuruma Borba Lopes et al.: Safety and efficacy of hepatitis B vaccine in systemic lupus erythematosus. Lupus, 2007; 16: 350–354 103. Croft Schiffman G., Snyder E., et al.: Specific antibody response after in vivo antigenic stimulation in systemic lupus erythematosus. J. Rheumatol., 1984; 11: 141–146 104. Elkayam O., Caspi D., Reitblatt T., et al.: The effect of tumor necrosis factor blockade on the response to pneumococcal vaccination in patients with rheumatoid arthritis and ankylosing spondylitis. Semin. Arthritis Rheum., 2004; 33: 283–288 105. Klippel Karsh J., Stahl et al.: A controlled study of pneumococcal polysaccharide vaccine in systemic lupus erythematosus. Arthritis Rheum., 1979; 22: 1321–1325 106. Mercado U., Acosta H., Diaz-Molina R.: Antibody response to pneumococcal polysaccharide vaccine in systemic sclerosis. J. Rheumatol., 2009; 36: 1549–1550 107. Zonneveld-Huijssoon E., Ronaghy A., Van Rossum et al.: Safety and efficacy of meningococcal C vaccination in juvenile idiopathic arthritis. Arthritis Rheum., 2007; 56: 639–646 108. Bir Esmeli Cenikli U., et al.: Acute transverse myelitis at the conus medullaris level after rabies vaccination in a patient with Behçet’s disease. J. Spinal. Cord. Med., 2007; 30: 294–296 109. Hak E., Nordin J., Wei F., et al.: Influence of high-risk medical conditions on the effectiveness of influenza vaccination among elderly members of 3 large managedcare organizations. Clin. Infect. Dis., 2002; 35: 370–377 110. Nichol Complications of influenza and benefits of vaccination. Vaccine, 1999; 17 (Suppl. 1): S47–S52 111. Ogimi C., Tanaka R., Saitoh A., et al.: Immunogenicity of influenza vaccine in children with pediatric rheumatic diseases receiving immunosuppressive agents. Pediatr. Infect. Dis. J., 2011; 30: 208–211 112. Del Porto F., Lagana B., Biselli R., et al.: Influenza vaccine administration in patients with systemic lupus erythematosus and rheumatoid arthritis. Safety and immunogenicity. Vaccine, 2006; 24: 3217–3223 113. Elkayam O., Bashkin A., Mandelboim M., et al.: The effect of infliximab and timing of vaccination on the humoral response to influenza vaccination in patients with rheumatoid arthritis and ankylosing spondylitis. Semin. Arthritis Rheum., 2010; 39: 442–447 114. Herron A., Dettleff G., Hixon B., et al.: Influenza vaccination in patients with rheumatic diseases. Safety and efficacy. JAMA, 1979; 242: 53–56 115. Louie Nies Shoji et al.: Clinical and antibody responses after influenza immunization in systemic lupus erythematosus. Ann. Intern. Med., 1978; 88: 790–792 116. Mercado U., Acosta H., Avendano L.: Influenza vaccination of patients with systemic lupus erythematosus. Rev. Invest. Clin., 2004; 56: 16–20 117. Pons Reinertsen Steinberg et al.: Decreased cell-mediated cytotoxicity against virus-infected cells in systemic lupus erythematosus. J. Med. Virol., 1979; 4: 15–23 118. Ristow Douglas Jr, Condemi Influenza vaccination of patients with systemic lupus erythematosus. Ann. Intern. Med., 1978; 88: 786–789 119. Setti M., Fenoglio D., Ansaldi F., et al.: Influenza vaccination with a virosomal vaccine does not affect clinical course and immunological parameters in scleroderma patients. Vaccine, 2009; 27: 3367–3372 120. Williams Steinberg Reinertsen et al.: Influenza immunization in systemic lupus eruthematosus. A double-blind trial. Ann. Intern. Med., 1978; 88: 729–734 121. Zycinska K., Romanowska M., Nowak I., et al.: Antibody response to inactivated subunit influenza vaccine in patients with Wegener’s granulomatosis. J. Physiol. Pharmacol., 2007; 58 (Suppl. 5): 819–828 122. Millet A., Decaux O., Perlat A., et al.: Systemic lupus erythematosus and vaccination. Eur. J. Intern. Med., 2009; 20: 236–241 123. Gilliam Wolff Moore Partial C4 deficiency in juvenile idiopathic arthritis patients. J. Clin. Rheumatol., 2007; 13: 256–260 124. Vicario Martinez-Laso J., Gomez-Reino et al.: Both HLA class II and class III DNA polymorphisms are linked to juvenile rheumatoid arthritis susceptibility. Clin. Immunol. Immunopathol., 1990; 56: 22–28 125. Singer Wallette M., Tomanova-Soltys I., et al.: Interim safety data of Gardasil in a trial in females with JIA and seronegative arthritis (abstract). Arthritis Rheum., 2009; 60 ( 226 126. Klumb Araújo Jr, Jesus et al.: Is higher prevalence of cervical intraepithelial neoplasia in women with lupus due to immunosuppression? J. Clin. Rheumatol., 2010; 16: 153–157 127. Nath R., Mant C., Luxton J., et al.: High risk of human papillomavirus type 16 infections and of development of cervical squamous intraepithelial lesions in systemic lupus erythematosus patients. Arthritis Rheum., 2007; 57: 619–625 128. Tam Chan Chan et al.: Increased prevalence of squamous intraepithelial lesions in systemic lupus erythematosus: association with human papillomavirus infection. Arthritis Rheum., 2004; 50: 3619–3625 129. Slade Leidel L., Vellozzi C., et al.: Postlicensure safety surveillance for quadrivalent human papillomavirus recombinant vaccine. JAMA, 2009; 302: 750–757 130. Petri M.: Update on anti-phospholipid antibodies in SLE: the Hopkins’ Lupus Cohort. Lupus, 2010; 19: 419–423 131. Schmugge M., Revel-Vilk S., Hiraki L., et al.: Thrombocytopenia and thromboembolism in pediatric systemic lupus erythematosus. J. Pediatr., 2 003; 143: 666–669 Jakie czynniki powodują czasową dyskwalifikację potencjalnego dawcy? Okres miesiączkowania i do 3 dni po zakończeniu, 7 dni po zabiegu usunięcia zęba, leczeniu przewodowym i innych drobnych zabiegach chirurgicznych, do następnego dnia po leczeniu zęba i wizycie u stomatologa, 2 lata od potwierdzonego wyleczenia brucelozy i gorączki Q, 3 lata po zakończeniu leczenia i braku objawów malarii (pod warunkiem, że badania immunologiczne lub metodami biologii molekularnej dają wyniki negatywne), 2 lata po przebyciu gorączki reumatycznej, jeśli nie wystąpiła przewlekła choroba serca, 2 lata od potwierdzonego wyleczenia zapalenia szpiku, 6 miesięcy od całkowitego wyleczenia z toksoplazmozy, 6 miesięcy od wyleczenia mononukleozy zakaźnej, 6 miesięcy po porodzie lub po zakończeniu ciąży, 6 miesięcy po przetoczeniu krwi i jej składników, 6 miesięcy po przeszczepie ludzkich komórek i tkanek, co najmniej 2 tygodnie po przebyciu choroby zakaźnej, 2 tygodnie od dnia ustąpienia objawów gorączki ponad 38 st. C, grypy, infekcji grypopodobnej, kontakt z chorobami zakaźnymi dyskwalifikuje na czas odpowiadający dwukrotnemu okresowi inkubacji, a w przypadku narażenia na zakażenie kilkoma czynnikami chorobotwórczymi - dyskwalifikacja jak dla choroby o najdłuższym okresie inkubacji, bliski kontakt w warunkach domowych z chorym na wirusowe zapalenie wątroby dyskwalifikuje na okres 6 miesięcy, okres pozbawienia wolności i 6 miesięcy po tym okresie, po szczepieniach okresowo na czas uzależniony od rodzaju szczepionki: 4 tygodnie od szczepienia szczepionkami z osłabionymi bakteriami i wirusami 48 godzin od szczepienia szczepionkami z zabitymi/inaktywowanymi wirusami, bakteriami, riketsjami, 48 godzin od szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (bez kontaktu z chorobą), 2 tygodnie w przypadku szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (bez kontaktu z chorobą), 3 miesiące po biernym uodparnianiu surowicami odzwierzęcymi, 48 godzin od przyjęcia anatoksyny błonicowej i tężcowej, 48 godzin od przyjęcia szczepionki przeciw wściekliźnie i odkleszczowemu zapaleniu mózgu, a 1 rok w przypadku ryzyka zakażenia. Czy przyjmowanie specjalistycznego leku dyskwalifikuje mnie, jako dawcę? Lek może spowodować dyskwalifikację ze względu na przyczynę jego przyjmowania. Czy przyjmując leki hormonalne/tabletki antykoncepcyjne mogę być dawcą? Przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych nie dyskwalifikuje dawcy, podobnie jak np. witamin. Jednak żelazną zasadą jest informowanie lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplemantach diety - on bowiem podejmuje decyzję o dopuszczeniu (bądź nie) do oddania krwi. Czy, jeśli biorę środki wspomagające wysiłek fizyczny (np. trening na siłowni), mogę oddawać krew? W przypadku przyjmowania suplementów diety zawierających kreatynę, należy mieć na uwadze, że kreatynina jest przetwarzana w organizmie ludzkim na kreatyninę, która dla pacjentów np. z niewydolnością nerek jest toksyną, co może stanowić przeciwwskazanie do oddawania krwi. W przypadku zażywania anabolików nie można oddawać krwi. Zawsze informuj lekarza o tym, jakie środki przyjmujesz, dla ułatwienia możesz zabrać ze sobą ulotkę lub opakowanie. Czy można zostać dawcą krwi, jeśli przyjmuje się jakieś leki? Przez cały okres stosowania leków (innych niż witaminy, doustne środki antykoncepcyjne oraz leki hormonalne stosowane w okresie menopauzy) oraz przez pewien czas po zaprzestaniu ich przyjmowania nie należy oddawać krwi. Zawsze należy zapytać lekarza badającego dawców, jaki czas trzeba odczekać po odstawieniu leku, gdyż leki mają różny okres działania. Czy po szczepieniach ochronnych można oddawać krew? Przez pewien czas po szczepieniach ochronnych nie można oddawać krwi: 4 tygodnie od szczepienia szczepionkami z osłabionymi bakteriami i wirusami 48 godzin od szczepienia szczepionkami z zabitymi/inaktywowanymi wirusami, bakteriami, riketsjami, 48 godzin od szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (bez kontaktu z chorobą), 2 tygodnie w przypadku szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (bez kontaktu z chorobą), 3 miesiące po biernym uodparnianiu surowicami odzwierzęcymi, 48 godzin od przyjęcia anatoksyny błonicowej i tężcowej, 48 godzin od przyjęcia szczepionki przeciw wściekliźnie i odkleszczowemu zapaleniu mózgu, a 1 rok w przypadku ryzyka zakażenia. Ile czasu trzeba odczekać po zabiegu biopsji? 6 miesięcy. Czy po przebytym zabiegu transplantacji mogę zostać krwiodawcą? W przypadku transplantacji tkanek, np. skóry – tak. Przeszczep rogówki lub opony twardej dyskwalifikuje ze względu na niebezpieczeństwo zarażenia chorobą wywołaną przez priony (infekcyjne cząsteczki białka), przeszczep narządów dyskwalifikuje ze względu na konieczność przyjmowania leków immunosupresyjnych. Czy niepełnosprawni mogą oddawać krew? To zależy od rodzaju oraz przyczyny niepełnosprawności, np. osoby niedowidzące, słabo słyszące mogą oddawać krew jeżeli są w stanie samodzielnie, bez udziału osób trzecich wypełnić kwestionariusz dla krwiodawcy oraz udzielić odpowiedzi na pytania związanie z wywiadem lekarskim. Przetoczono mi krew metodą autotransfuzji, czy mogę jeszcze oddać krew? Tak, jednak autotransfuzja jest związana z zabiegami operacyjnymi, zatem należy odczekać 6 miesięcy. Mam alergię pokarmową (jestem uczulony na produkty mleczne), ale nie biorę na stałe żadnych leków. Czy w takim przypadku mogę zostać krwiodawcą? Tak, w przypadku stosowania wyłącznie diety, bez przyjmowania leków. Mam lekko dodatni wynik badania na poziom przeciwciał anty-HCV, natomiast wynik testu na obecność RNA-HCV mam ujemny, nigdy nie byłem leczony na HCV, czy mogę oddać krew? Nie. Osoba z dodatnim wynikiem w kierunku obecności przeciwciał anty-HCV nie może oddawać krwi. Czy osoby, które przeszły zarażenie wirusem HBV są dożywotnio wykluczone z szeregu krwiodawców? Czy sytuacja wygląda podobnie z dawcami narządów po HBV? Zakażenie wirusem HBV dyskwalifikuje dawcę na stałe. To samo dotyczy dawców narządów. Krew każdego dawcy obecnie badana jest w kierunku przeciwciał anty HIV 1, 2, antygenu HBs, przeciwciał anty-HCV lub RNA HCV, odczynów kiłowych, DNA HBV i RNA HIV. Czy chorując na nadciśnienie można zostać krwiodawcą? W trakcie leczenia nadciśnienia krwi nie należy oddawać krwi, ponieważ szereg leków ma niekorzystne działania na biorcę krwi. W okresie ustabilizowanego ciśnienia decyzja należy do kwalifikującego lekarza. Czy, będąc alergikiem, mogę zostać dawcą krwi? Zazwyczaj lekka alergia nie dyskwalifikuje, jednak nie pobiera się krwi od alergików w okresie występowania objawów, przyjmowania leków ani w trakcie odczulania. Czy są choroby, które nie pozwalają oddawać krwi? Niektóre choroby nie pozwalają na oddawanie krwi, ich przebycie jest równoznaczne z dyskwalifikacją stałą. Do tych chorób należą: żółtaczka zakaźna (WZW B, WZW C) lub każda inna niewyjaśniona postać żółtaczki, poważne aktywne lub przewlekłe choroby układu krążenia jak: wady serca, choroba wieńcowa, zawał, stan po zawale serca, zaburzenia rytmu, zapalenia serca, niewydolność krążenia oprócz wad wrodzonych całkowicie wyleczonych, przebycie poważnej choroby ośrodkowego układu nerwowego, w szczególności takiej jak padaczka, organiczne schorzenia układu nerwowego, choroby psychiczne, nawracające omdlenia i napady drgawkowe poza drgawkami wieku dziecięcego (lub jeśli przez 3 lata od zakończenia leczenia nie obserwuje się nawracających drgawek), choroby naczyń krwionośnych, takie jak: miażdżyca znacznego stopnia, stan po udarze mózgu, choroby tętnic, nawracające zapalenia żył, aktywne, przewlekłe lub nawracające choroby układu oddechowego, np.: zapalenie oskrzeli, czynna astma oskrzelowa, czynna gruźlica, aktywne, przewlekłe lub nawracające choroby układu pokarmowego, takie jak np.: przewlekłe biegunki, ostre i przewlekłe choroby wątroby, stan po resekcji (usunięciu) żołądka, aktywne, przewlekłe lub nawracające choroby układu moczowego, aktywne, przewlekłe lub nawracające choroby skóry, jak np.: łuszczyca, sklerodermia, aktywne, przewlekłe lub nawracające choroby gruczołów dokrewnych i zaburzenia przemiany materii, jak np.: nadczynność i niedoczynność tarczycy (po operacji tarczycy i w okresie przyjmowania hormonów), choroba Gravesa-Basedowa, choroba Cushinga itp., cukrzyca, aktywne, przewlekłe lub nawracające choroby układowe, np. kolagenozy (LE), nowotwory złośliwe poza rakiem in situ, pod warunkiem całkowitego wyleczenia, aktywne, przewlekłe lub nawracające choroby krwi i układu krwiotwórczego, kiła, choroby zakaźne, takie jak: HIV I/II, HTLV, babeszjoza, gorączka Chagasa (Trypanosoma cruzi), leiszmanioza trzewna (Kala Azar), promienica, tularemia. Czy mogę oddać krew, jeżeli ostatnio chorowałem? Nie, ponieważ nie pobiera się krwi od osób w okresie rekonwalescencji. Każdego kandydata na dawcę bada personel medyczny. Czy trzeba przejść jakieś badania żeby zostać krwiodawcą? Potencjalny dawca powinien być zdrowy, a badania podstawowe wykonywane są u każdego przed oddaniem krwi. Czy będąc w ciąży można oddawać krew? Nie. Kobiety są zdyskwalifikowane czasowo jako krwiodawcy w czasie ciąży, a także przez 6 miesięcy po porodzie albo po zakończeniu ciąży, poza sytuacjami wyjątkowymi po uzyskaniu zgody lekarza. Czy każdy może być dawcą krwi? Krwiodawcą może zostać każda zdrowa osoba w wieku 18 – 65 lat, o wadze ciała powyżej 50 kg (ilość pobranej krwi, 450 ml, musi być mniejsza niż 10% ogólnej ilości krwi w organizmie), jednakże: w wyjątkowych przypadkach krwiodawcą może zostać osoba powyżej 17. roku życie, po wyrażeniu przez nią oraz przez przedstawiciela ustawowego, w obecności lekarza, w formie pisemnej, zgody na pobranie, osoby w wieku powyżej 65 lat, które dotychczas systematycznie oddawały krew, nadal mogą ją oddawać, po corocznym uzyskaniu zgody lekarza w Centrum Krwiodawstwa lub jego Oddziale Terenowym, krwinki czerwone metodą podwójnej erytroaferezy mogą oddawać wyłącznie osoby o wadze ciała powyżej 70 kg i z odpowiednio wysokim poziomem hemoglobiny (powyżej 140 g/l). Bądź zawsze na bieżąco z Serwisem Zdrowie! Zapisz się na nasze powiadomienia, a nie ominie Cię nic, co ważne i intrygujące w tematyce zdrowia. Justyna Wojteczek redaktor naczelna Zapisz się na newsletter Pobierz powiadomienia , 12:59 Aktualizacja: 17:04 U co piątej osoby w Polsce występują zaburzenia czynności tarczycy, lecz połowa z nich zupełnie nie zdaje sobie z tego sprawy. Jak to możliwe? Dowiedz się, na jakie sygnały ostrzegawcze trzeba zwrócić uwagę, jak można zapobiegać tego rodzaju problemom i kto jest najbardziej narażony na ich wystąpienie. Fot. PAP Głównym powodem tego, że tak duży odsetek zaburzeń czynności tarczycy pozostaje niezdiagnozowany jest fakt, że związane z nimi objawy są często subtelne i mało specyficzne (np. łamliwe lub wypadające włosy, zmęczenie), przez co są one trudne do rozpoznania. 5 rzeczy, których nie wiesz o hormonach Sprawę dodatkowo komplikuje to, że objawy zaburzeń czynności tarczycy mogą się od siebie bardzo różnić - w zależności od rodzaju konkretnego, związanego z nimi schorzenia. Aby ułatwić nieco orientację w tej złożonej materii przedstawiamy poniżej przegląd najczęściej występujących symptomów mogących wskazywać na różnego rodzaju choroby tarczycy. Jakie objawy mogą świadczyć o niedoczynności tarczycy Należą do nich uczucie ciągłego zimna, ciągłe zmęczenie i senność, zaburzenia pamięci, przyrost masy ciała mimo prawidłowej diety, częste zaparcia, sucha, łuszcząca się, blada skóra i suche włosy, zaburzenia miesiączkowania. Warto od razu dodać, że najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Biobanki pomogą w walce z chorobami autoimmunologicznymi Jakie objawy mogą świadczyć o nadczynności tarczycy Są wśród nich częste uczucie gorąca i wzmożona potliwość, nerwowość, niepokój, rozdrażnienie, drżenie rąk, chudnięcie pomimo zwiększonego apetytu, częste biegunki, osłabienie siły mięśniowej, wypadanie włosów, wytrzeszcz oczu lub podwójne widzenie, zaburzenia miesiączkowania i niepłodność. W tym miejscu warto dodać, że najczęstszą przyczynę nadczynności tarczycy stanowi również autoimmunologiczna choroba zapalna tarczycy - choroba Gravesa i Basedowa. Jakie są przyczyny chorób tarczycy Wspomniane wcześniej choroby autoimmunologiczne to oczywiście nie są jedyne możliwe przyczyny zaburzeń czynności tarczycy. Oprócz nich nieprawidłowa praca tego gruczołu może być spowodowana także: niedoborem lub nadmiarem jodu w diecie stosowaniem niektórych leków guzkami tarczycy nowotworami tarczycy chorobami przysadki mózgowej. Jak zapobiegać chorobom tarczycy Specjaliści zajmujący się leczeniem chorób tego narządu wskazują na kilka uniwersalnych zasad profilaktyki, dzięki którym można zmniejszyć ryzyko zachorowania, jak też złagodzić przebieg choroby, jeśli już wystąpi. Okazuje się, że podobnie jak w przypadku wielu innych chorób, także w profilaktyce chorób tarczycy bardzo ważne są styl życia i odpowiednia dieta. „Profilaktyka chorób gruczołu tarczowego powinna obejmować przyjmowanie dostatecznej ilości jodu wraz z pożywieniem. Jod jest pierwiastkiem, który uczestniczy w reakcjach prowadzących do wytwarzania hormonów tarczycy: trójjodotyroniny i tyroksyny. Nasz organizm potrzebuje około 150 mikrogramów jodu dziennie. Najlepszym jego źródłem są: ryby morskie i owoce morza. Źródłem jodu mogą być również niektóre gatunki wód mineralnych” – podpowiadają eksperci na edukacyjnej stronie internetowej przypominając, że w celu uniknięcia niedoborów tego deficytowego składnika w wielu krajach, w tym także w Polsce, joduje się sól kuchenną, która stanowi istotne źródło jodu w diecie. Na tym nie koniec. W profilaktyce chorób tarczycy bardzo ważne jest także zaprzestanie palenia tytoniu, ponieważ dym tytoniowy zawiera substancje, które mogą hamować transport jodu do tarczycy. Kolejny czynnik chroniący, wymieniany przez lekarzy, to dbanie o komfort psychiczny, a więc unikanie sytuacji stresujących, a także umiejętne radzenie sobie ze stresem, który jest przecież nie do uniknięcia. Oczywiście w ramach profilaktyki warto również, w razie wystąpienia niepokojących objawów, wykonać badania diagnostyczne w kierunku chorób tarczycy, bo podobnie jak w przypadku większości schorzeń - im wcześniej wykryje się chorobę tarczycy, tym skuteczniej można ją leczyć. Jak bada się stan zdrowia tarczycy Funkcjonowanie tarczycy oceniane jest przez lekarzy głównie na podstawie następujących badań laboratoryjnych krwi: TSH – oznaczenie stężenia tyreotropiny, fT3 i fT4 – oznaczenie stężenia wolnych hormonów tarczycy (trójjodotyroniny i tyroksyny), oznaczenie przeciwciał przeciwko: tyreoglobulinie (anty-TG), tyreoperoksydazie (anty-TPO), receptorom TSH (anty-TSHR). Ponadto, w diagnostyce tarczycy często wykonuje się badanie obrazowe (USG), biopsję aspiracyjną cienkoigłową (BACC), a także scyntygrafię tarczycy (badanie z użyciem radioizotopów). Kto jest szczególnie zagrożony chorobami tarczycy W grupie ryzyka są przede wszystkim osoby, które: mają w rodzinie kogoś, kto choruje na zaburzenia czynności tarczycy, cierpią na choroby autoimmunologiczne, np. cukrzycę typu 1, celiakię, reumatoidalne zapalenie stawów, są w wieku powyżej 60 lat, są w ciąży, są w wieku menopauzalnym, cierpią na niedobór lub nadmiar jodu. Specjaliści potwierdzają obiegową opinię, że kobiety znacznie częściej zapadają na choroby tarczycy. Szacuje się, że nawet pięć do ośmiu razy częściej niż mężczyźni! „Osoby, u których choroby tarczycy występują rodzinnie, powinny pozostawać pod obserwacją lekarską i regularnie kontrolować stężenie TSH we krwi, aby jak najszybciej rozpoznać rozwijającą się chorobę i nie dopuścić do wystąpienia ciężkich objawów” – radzą eksperci. Co to jest tarczyca i jakie funkcje spełnia w organizmie Na koniec przypomnijmy, że tarczyca to niewielki gruczoł dokrewny, który mieści się u podstawy szyi (tuż pod krtanią), swoim kształtem przypominający motyla. Podstawową funkcją tego narządu jest produkcja hormonów, a także ich magazynowanie i uwalnianie do krwi (93 proc. całkowitej produkcji tarczycy stanowi hormon o nazwie tyroksyna T4). Hormony tarczycy mają kluczowy wpływ na prawidłowy metabolizm naszego organizmu i są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich tkanek i narządów. Regulują one przemiany energetyczne oraz wytwarzanie ciepła i utrzymywanie prawidłowej temperatury ciała. Stężenie hormonów tarczycy we krwi ma zatem istotny, bezpośredni wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie. Dużo więcej szczegółowych,praktycznych informacji na temat profilaktyki, diagnostyki oraz leczenia chorób tarczycy można znaleźć na wspomnianej już wcześniej specjalistycznej stronie Wiktor Szczepaniak, Źródła:Serwis edukacyjny na temat chorób tarczycy: artykuł o chorobach tarczycy z portalu Medycyna Praktyczna Copyright Wszelkie materiały PAP (w szczególności depesze, zdjęcia, grafiki, pliki video) zamieszczone w portalu "Serwis Zdrowie" chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Zasady korzystania z treści publikowanych w Serwisie Zdrowie: 1. Z zastrzeżeniem postanowień pkt. 3 poniżej, korzystanie z materiałów udostępnianych w Serwisie jest bezpłatne – zarówno w zakresie dostępu, jak również kopiowania i dalszego wykorzystywania – przy czym Właściciel i Wydawca mogą udostępniać w Serwisie również odpłatne usługi, które zostaną odpowiednio oznaczone, a dostęp do nich będzie odbywał się na zasadach ustalonych w odrębnych regulaminach. 2. Zamieszczone w Serwisie treści (teksty, zdjęcia, filmy, grafiki) można wykorzystywać bezpłatnie na dowolnym polu eksploatacji (z zastrzeżeniem opisanym w punkcie 3 poniżej) pod następującymi warunkami: a) Wymagana jest rejestracja w serwisie; b) Wymagane jest każdorazowe powołanie się na źródło w postaci podpisu: „źródło: c) Wszystkie teksty można wykorzystywać zarówno w całości, jak i w części, także dokonując ich modyfikacji lub łącząc z innymi treściami, jednakże wyłącznie pod warunkiem zachowania zasadniczej treści merytorycznej oryginalnego tekstu; d) Zdjęcia i grafiki ilustracyjne oznaczone logiem i/lub marką Wydawcy („PAP” lub można wykorzystywać wyłącznie w oryginale – tj. bez prawa do ich jakiejkolwiek modyfikacji – oraz pod warunkiem opublikowania ich razem z tekstem, przy którym zostały umieszczone na Serwisie Zdrowie i pod jednoczesnym warunkiem wykorzystania minimum 50% objętości (liczby znaków) danego tekstu; e) Infografiki oznaczone logiem i/lub marką Wydawcy („PAP” lub można wykorzystywać wyłącznie w oryginale, bez prawa do ich modyfikacji; f) Filmy oznaczone logiem i/lub marką Wydawcy („PAP” lub można embedować wykorzystując kod podany na portalu Serwis Zdrowie, albo bezpłatnie pobierać z platformy wideo PAP ( znajdującej się pod adresem (wymagana rejestracja) – bez prawa do ich modyfikacji; 2a. Niektóre zdjęcia, filmy lub grafiki (jeżeli są oznaczone inaczej niż logiem „PAP” lub adresem publikowane w serwisie mogą być własnością innych podmiotów niż Właściciel, wówczas do ich wykorzystania jest niezbędna zgoda Wydawcy, uzyskiwana pod adresem zdrowie@ 3. Zamieszczone w Serwisie treści można wykorzystywać wyłącznie w zakresie użytku informacyjnego. Korzystanie z nich w innych celach, w szczególności marketingowych, reklamowych czy promocyjnych wymaga osobnej, pisemnej zgody Właściciela. Id materiału: 1681 TAGI: Najnowsze Być zdrowym Zapalenie zatok przynosowych – co je wywołuje? (inf. prasowa) Katar, trudności w oddychaniu, ból głowy nasilający się przy schylaniu – to mogą być objawy zapalenia zatok. Tych dolegliwości nie wolno lekceważyć. Ostre zapalenie zatok poddaje się leczeniu zachowawczemu, ale jeśli nie zostaną zniwelowane przyczyny stanu zapalnego, problemy z zatokami mogą przybrać charakter nawracający lub chroniczny. Sprawdź, co wywołuje zapalenie zatok przynosowych i jak radzić sobie z tą dolegliwością. Być zdrowym Bardzo ważne zmiany dla diabetyków już wkrótce! (inf. prasowa) Dorośli pacjenci chorujący na cukrzycę, w trakcie intensywnej insulinoterapii, w tym kobiety w ciąży oraz osoby niewidome z cukrzycą leczone insuliną, będą mieli większy dostęp do systemów monitorowania glikemii! 8 lipca pojawił się projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie. Środowisko Inteligencja i życiowy sukces to sprawka genów czy środowiska? Geny czy środowisko? Co w większym stopniu wpływa na to, jakimi ludźmi się stajemy? Oto pytanie, którego może nie zadał Shakespeare, ale zadają je naukowcy, lekarze, psycholodzy i wielu zwykłych ludzi. W końcu od odpowiedzi na to pytanie zależy w dużej mierze jakość życia, ścieżka kariery, związki z ludźmi, a w szerszym ujęciu – funkcjonowanie całych społeczeństw. Dieta Owocny dzień zacznij od śniadania Dlaczego śniadanie to najważniejszy posiłek w ciągu dnia? Dzięki niemu zyskujemy większą zdolność kontrolowania głodu i sytości, łatwiej się uczymy i koncentrujemy na zadaniach. Owocny dzień warto zacząć owocowym śniadaniem. A trwa przecież sezon na polskie superowoce – borówki, maliny, jeżyny, truskawki, porzeczki, niebawem zbiory rokitnika, aronii i minikiwi. Być zdrowym Bóle kostno-stawowe udręką Polek (inf. prasowa) Nie tylko dojrzałe, ale także młode Polki skarżą się na bóle kości i stawów. To efekt złych nawyków, siedzącego stylu życia, nadmiernej masy ciała, a także stresu. ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA Co tydzień dostaniesz: najciekawsze artykuły, wywiady i filmy z Serwisu Zdrowie, a także zapowiedzi - materiałów na następny tydzień, konferencji i wydarzeń. Postaw na wiedzę! Szczepionka na COVID-19 jest już stosowana. I budzi wiele emocji, zwłaszcza po doniesieniach o kilku przypadkach reakcji anafilaktycznych. Kto może zaszczepić się na koronawirusa? Jakie są przeciwwskazania do szczepienia na COVID-19? Czy szczepionkę może otrzymać alergik, osoba chora na raka, cukrzycę, czy choroby autoimmunologiczne? Sprawdzamy, co znajduje się w charakterystyce produktu leczniczego. Szczepionka na COVID-19 dostępna w Polsce to produkt leczniczy Comirnaty, przeznaczony - jak zapisano w ChPL, do czynnego uodparniania osób w wieku co najmniej 16 lat na wywoływaną przez koronawwirusa SARS-CoV-2 chorobę COVID-19. Jak w przypadku każdej szczepionki, tak i przy szczepionce na koronawirusa istnieją sytuacje, kiedy nie powinna być podawana. Jakie są zatem przeciwwskazania do szczepienia na COVID-19 i kto nie może się zaszczepić na koronawirusa? Warto poznać informacje, które umieszczono w charakterystyce produktu leczniczego. Spis treściSzczepionka na COVID-19 - zalecenia ogólneSzczepionka na COVID-19 - przeciwwskazania Szczepionka na COVID-19 - zalecenia ogólne Każda osoba przed szczepieniem na koronawirusa poddawana jest tzw. kwalifikacji podobnej do tej, jaka ma miejsce przed każdym szczepieniem, również przed szczepieniem na grypę. Przeprowadzający badanie lekarz sprawdza w jej trakcie to, czy pacjent jest aktualnie zdrowy - szczepienia nie wykonuje się bowiem w trakcie aktywnej ostrej choroby przebiegającej z wysoką gorączką. Jak zapisano w ChPL, występowanie łagodnej infekcji i (lub) niewielkiej gorączki nie powinno prowadzić do przesunięcia szczepienia. Pozostałe zalecenia ogólne zapisane w ChPL: Nadwrażliwość i anafilaksja - ponieważ po przyjęciu szczepionki zgłaszano przypadki zdarzeń anafilaktycznych, zalecane jest, by w punkcie szczepień były łatwo dostępne odpowiednie metody leczenia i monitorowania w razie wystąpienia reakcji anafilaktycznej po podaniu szczepionki. Po zastrzyku zaleca się zaś ścisłą obserwację pacjenta przez co najmniej kwadrans - w tym czasie pacjent nie powinien opuszczać punktu szczepień. Drugiej dawki nie należy podawać osobom, u których po pierwszej dawce wystąpiła reakcja anafilaktyczna. Reakcje związane z lękiem - w związku ze szczepieniem mogą wystąpić reakcje związane z lękiem, w tym reakcje wazowagalne (omdlenia), hiperwentylacja lub reakcje związane ze stresem - to psychogenna reakcja na wstrzyknięcie z użyciem igły. Producent podkreśla więc, że ważne jest zastosowanie odpowiednich środków ostrożności, aby uniknąć urazów w wyniku omdlenia. Małopłytkowość i zaburzenia krzepnięcia krwi. Podobnie jak w przypadku innych szczepionek i zastrzyków domięśniowych szczepionkę - ze względu na ryzyko krwawienia lub siniaków - należy podawać z zachowaniem środków ostrożności osobom przyjmującym leki przeciwzakrzepowe lub z małopłytkowością albo innymi zaburzeniami krzepnięcia krwi (np. hemofilią). Osoby z obniżoną odpornością. Jak informuje producent, nie oceniano skuteczności, bezpieczeństwa stosowania ani immunogenności szczepionki u osób z obniżoną odpornością, w tym pacjentów przyjmujących leki immunosupresyjne. dr Paweł Grzesiowski: Początek prac nad szczepionką miał miejsce 10 lat temu [Super Raport] Szczepionka na COVID-19 - przeciwwskazania Zgodnie z informacjami zawartymi w charakterystyce produktu leczniczego przeciwwskazaniem do szczepionki na koronawirusa jest nadwrażliwość na substancję czynną (czyli jednoniciowy, informacyjny RNA z czapeczką na końcu 5’, wytwarzany z wykorzystaniem bezkomórkowej transkrypcji in vitro na matrycy DNA, kodujący białko szczytowe wirusa SARS-CoV-2, przenoszony w nanocząsteczkach lipidowych) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Te substancje to: ((4-hydroksybutylo)azanediyl)bis(heksano-6,1-diyl)bis(2-dekanian heksylu) (ALC-0315) 2-[(glikol polietylenowy)-2000]-N,N-ditetradecyloacetamid (ALC-0159) 1,2-distearoilo-sn-glicero-3-fosfocholina (DSPC) Cholesterol Potasu chlorek Potasu diwodorofosforan Sodu chlorek Disodu fosforan dwuwodny Sacharoza Woda do wstrzykiwań Szczepionka nie jest przeznaczona dla osób w wieku poniżej 16 lat oraz dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Podanie produktu leczniczego Comirnaty w okresie ciąży można rozważyć jedynie, jeśli potencjalne korzyści przewyższają jakiekolwiek potencjalne ryzyko dla matki i płodu, nie ma bowiem wystarczających badań, które potwierdzałyby jej bezpieczeństwo. Jak informuje producent, badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na ciążę, rozwój zarodka i (lub) płodu, poród lub rozwój narodzonego już dziecka. Jeśli zaś chodzi o karmienie piersią, póki co nie wiadomo, czy produkt leczniczy Comirnaty przenika do mleka ludzkiego. Sonda Zrobisz to? Czy nie? Tak, jak tylko będzie to możliwe Tak, ale poczekam z tym Ciągle się zastanawiam Raczej nie Zdecydowanie nie

choroby tarczycy a szczepienia